Tijdens de Nacht van de filosofie mocht ik vertellen over ongehoorzaam zijn. Het was een festival zonder schermen, dus -waar ik normaal mijn publiek afleid met slimme slides- keek iedereen naar me. ‘Wat doe ik hier!’ dacht ik.
Maar het publiek redde me: een uitverkochte avond waar 400 bezoekers op zoek gingen naar mooie ideeën en fijne gesprekken. Bij mij: teveel mensen voor de ruimte en ze kwamen ook na aanvang nog binnen. ‘Lekker ongehoorzaam!’ riepen ze. Het was fijn.
Hieronder bewerking van het verhaal dat ik vertelde.
Onzekerheid
De meeste mensen hebben wel eens last van het imposter syndroom: je verwacht ieder moment ontmaskerd te worden als bedrieger zonder vaardigheden of expertise. In onze wereld heeft dat een slechte reputatie: het is een teken van onzekerheid en je kunt er coaching voor krijgen.
Maar in feite zijn mensen met imposter syndroom hele belangrijke mensen: ons gebrek aan zelfverzekerdheid maakt dat we open staan voor nieuwe ideeën en opvattingen. We zijn bereid te twijfelen en luisteren daardoor goed.
Dat je niet weet wat je met de wereld moet en wat jouw rol daarin kan zijn, is een prima startpunt. En imposters zijn in goed gezelschap: veel grote creative denkers lijden met ons mee.
Leiden, 15 juni, 1938, Johan Huizinga, inleiding Homo ludens
Terwijl ik dit werk aan de openbaring prijs geef, bekruipt mij de vrees, dat velen, ondanks de arbeid die erin steekt, het een onvolledig gedocumenteerde improvisatie zullen achten. Het is nu eenmaal het lot van hem, die cultuurproblemen behandelen wil zich telkens te moeten wagen op velerlei gebied, dat hij niet genoegzaam beheerst.
Het werd schrijven of niet schrijven. Van iets dat me zeer ter harte ging. Dus heb ik geschreven.
Zekerheid
Tegenover de imposters staan De Mensen Zonder Twijfel (DMZT). Zij lossen voortvarend problemen op. Niet gekweld door innerlijke twijfel leggen ze informatie op een rij en komen neutraal en rationeel tot heldere verdedigbare oplossingen.
- Probleem: zelfrijzende auto’s in de steden; hoe maken we het veilig.
- Oplossing: verkeersstromen reguleren; we maken een aparte baan voor deze auto’s.
DMZT beschouwen maatschappelijke uitdagingen als oplosbaar probleem beschouwen. Hannah Arendt is streng voor deze probleemoplossers: de rekenen de oplossing uit, maar oordelen niet. Hun oplossingen passen binnen het bestaande en erkennen het probleem. Maar wat als je de situatie beoordeelt? Als mens? En het probleem zoals dat gesteld wordt niet accepteert?
- Probleem: zelfrijdende auto’s in de steden; hoe maken we het veilig.
- Oordeel: waarom zijn die auto’s er eigenlijk? Willen we die wel? In San Francisco wilden ze ze niet.
Willen we problemen oplossen of de wereld verbeteren? Als we dat laatste willen moeten we ons persoonlijk verbinden aan wat we doen. Bij handelen hoort oordelen. En dat is risicovol. Dan ga je tegen de stroom in, dan ga je demonstreren, dan ben je lastig op feestjes. Dan blijf je maar vragen en zoeken naar antwoorden. Maar alleen zo geven we samen de wereld vorm.
Kwetsbaarheid
Enige tijd geleden konden we ineens met een tool van OpenAI onze eigen beelden omvormen tot Ghibli beelden. Tekeningen en animaties in de onovertroffen poëtische stijl van Studio Ghibli. Waar je normaal jaren aan werkt gegenereerd in één seconde! Vooruitgang zeiden de AI experts LinkedIn. Het regende selfies. (Selfies 🙄)
We waren onder de indruk. Het is tech toveren: het is zo knap! (En als je het stom vindt ben je een boomer.) Maar gelukkig kwam er ook weerstand. Want Ghibli kennen we. De meeste mensen hebben Spirited Away wel gezien (en gehuild). Anonieme kunstenaars rippen vinden we niet zo erg, maar misschien moeten we Ghibli met rust laten?
OpenAI loste het op:
- Probleem: mensen zijn boos over de Ghibli rip.
- Oplossing: we plakken er watermerken op! Daardoor ziet iedereen dat het niet echt Ghibli is. ‘Dit is een ai gegenereerd beeld.’
Maar als we oordelen willen we iets anders.
- Probleem: mensen zijn boos over de Ghibli rip.
- Oordeel: het respectloze stelen van mooie kunst doet ons pijn.
Dus hoe verbeteren we de wereld? Wat is de echte oplossing? We staan op tegen de platte diefstal van OpenAI. We gaan onze creativiteit weer koesteren.
- Door meer kunstonderwijs (!)
- Door zelf creatief zijn
- Door kritisch te denken
Machtig zijn
Maar hoe kunnen we machtig zijn? ‘Het systeem is zo groot, daar kan ik niets aan veranderen.’
En daar hebben we Arendt weer: zij spreekt over nataliteit.
We kunnen altijd beginnen. Elke kleine stap is een stap en daarmee het begin van iets dat groot kan zijn. En belangrijk: nieuwe mensen wijzen ons de weg. Jonge mensen en mensen die bij ons komen wonen brengen nieuwe ideeën mee, en helpen ons de energie te vinden te starten met verandering. We doen het samen.
- En dan zie je dat Fabers’ lintjesgate leidt tot meer vrijwilligers bij het COA.
- En dat het debacle rond de afgezegde Efteling-reis leidt tot een enorme fundraiser voor uitjes voor jonge asielzoekers.
- En de halsstarrigheid van onze regering ten aanzien van Gaza tot een alternatieve dodenherdenking leidt die ook de slachtoffers in het nu herdenkt.
Punk!
Ik was een paar weken geleden in een klas in Zaandam. Een hele gewone, diverse Nederlandse klas. We spraken over de grondrechten. Zij waren verdrietig over hoe de wereld hen behandelt. Zij gaven aan dat ze solidariteit de belangrijkste waarde vonden. Ze hebben ons nodig. We moeten een tandje bijzetten.
Arendt pleit voor burgerlijke ongehoorzaamheid als onderdeel van het democratisch systeem, die stem is belangrijk voor het afdwingen van verandering. Ik noem dat punk. Want daar voel je meteen iets bij.
‘Maar die punkers, dat zijn toch van die boze types die zichzelf helemaal buiten de maatschappij plaatsen?’ Ja, die zijn er en die schudden ons wakker. Maar punk kan ook zachtjes en je kunt er ook een hypotheek naast hebben.
Het gaat om onze houding: gaan we mee in het bestaande? Of geloven we dat er ruimte is het bestaande te veranderen en plegen we verzet?
De vorige punkbeweging ging over fuck the system. Maar tijden zijn veranderd. We zijn inmiddels één van de gelukkigste landen ter wereld. En dat is door wat we samen zijn, en door onze democratie. Laten we dat beschermen en gebruiken. We zijn het systeem en het is prachtig.
Punk in 2025: niet fuck the system, maar wij zijn het systeem!
Punk in het nu:
- Regels en gewoontes kun je ter discussie stellen
- De gevestigde orde moet je altijd (kritisch) blijven bevragen
- We hebben een doe-het-zelf mentaliteit
- We zijn geëngageerd
- We respecteren de waarheid
(En we zitten bij een of andere vereniging, want het sociaal weefsel is het fundament onder de democratie.) Als we punk als doe-het-zelf beweging zien, kun ook jij er jouw eigen beweging van maken. Dan kun je punk zijn op jouw volume. Laat weten wat je denkt. Doe wat je kan. Maar denk groter dan je eerder deed. En doe het samen.
Liefde
Een liefdevolle gemeenschap sla je niet zomaar uit elkaar.
We zijn geen imposters, we zijn expert genoeg! Laten we durven en doen. En samen: want wat goed is, weten we als groep. Ik wens jullie veel ongehoorzaamheid toe.
<3
Naschrift: ik wilde de mensen bij mijn lezing buttons geven. Maar mijn bestelling was kwijt geraakt in de post. De mensen van Buttonsbedrukken.nl stuurden meteen nieuwe. En die waren op tijd! 🙌 De verloren buttons zijn inmiddels ook terecht ik heb er dus genoeg! Wil je een button? Of een DIY ethiek handboek, of een fijne lezing of workshop? Laat me weten: astrid@goedmaken.org.
