{"id":299,"date":"2020-12-31T08:02:00","date_gmt":"2020-12-31T08:02:00","guid":{"rendered":"https:\/\/goedmaken.org\/?p=299"},"modified":"2023-07-05T09:43:57","modified_gmt":"2023-07-05T09:43:57","slug":"ontwerper-wees-geen-printer-wees-een-veranderaar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/goedmaken.org\/index.php\/2020\/12\/31\/ontwerper-wees-geen-printer-wees-een-veranderaar\/","title":{"rendered":"Ontwerper: wees geen printer, wees een veranderaar"},"content":{"rendered":"\n

Blog over de tussenstand van mijn onderzoek naar ethiek en\/in design.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Begin 2020 begon ik met mijn onderzoek<\/a> naar de plek van ethiek in de wereld van design. Ik wilde weten waarom de wens het goede te doen het zo vaak verliest van de realiteit. Maar dat onderzoek is eigenlijk al vele jaren bezig. Ik heb in diverse bedrijven gewerkt en zag steeds weer de wens de wereld te verbeteren, met name bij jonge collega\u2019s. Maar even vaak zag ik dat die wens ruimte moest maken als het er op aan kwam. Hoe komt dat? Is de wereld verbeteren niet de taak van de ontwerper? Waarom schuift dat zo makkelijk aan de kant?<\/p>\n\n\n\n

Misschien zocht ik al die jaren naar mijn eigen gelijk. Wilde ik iets zien dat er niet was? Leidde ik -opgevoed als wereldverbeterende idealist- aan een confirmation bias<\/em>? Is mijn blik op ons vak na\u00efef en ver van de realiteit?<\/p>\n\n\n\n

Ik ging in gesprek: met ontwerpers, met mijn moeder, met docenten van CMD, met studenten en collega\u2019s, met iedereen die maar mee wilde denken. Ik las boeken (The Future of Design van Victor Papanek, The Craftsman van Richard Sennett, Future Ethics van Cennydd Bowles, Het Internet is stuk van Marleen Stikker, De donut economie van Kate Raworth), ik formuleerde gedachten<\/a>, deelde die en luisterde naar de feedback. Er vielen me een aantal dingen op.<\/p>\n\n\n\n

\n

Wat is ethiek? <\/em><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\n

Wikipedia: \u2018Ethiek is een tak van de filosofie die zich bezighoudt met de kritische bezinning over het juiste handelen. In de ethiek vraagt de filosoof zich af wat de uiteindelijke norm is voor het menselijk handelen.\u2019 <\/em><\/p>\n\n\n\n

Ethisch handelen is dat je je in je leven afvraagt wat het juiste handelen is, en dat je daarnaar leeft. Je doet dat wat goed is, in jouw ogen. Ethiek is dus een vraag, geen antwoord. Het is geen norm, het is alleen de vraag over de norm. <\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

De tussenstand<\/h3>\n\n\n\n

Ethiek is moeilijk<\/h4>\n\n\n\n

Letterlijk iedereen zegt het: \u2018Het is moeilijk, ik weet daar niets van!\u2019 <\/em>Zodra ik het woord ethiek noem, leidt iedereen aan een acute aanval van imposter syndrome<\/a>. Ethiek lijkt het domein te zijn van de intellectuele elite, en alleen te bestaan naast<\/em> de werkelijkheid. Wel associeert iedereen het woord ethiek met Het Goede; iedereen vult het zo in.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

(Ik zal vanaf hier voor de zorgvuldigheid dan ook niet meer spreken over ethiek<\/em> in\/en design, maar over het goede doen<\/em> en\/in design.)<\/p>\n\n\n\n

Het goede doen is belangrijk<\/h4>\n\n\n\n

Het goede wordt bewonderd: handelen vanuit een moreel kader is belangrijk en bewonderenswaardig. Een beetje zoals met religie: goed en belangrijk, maar geen onderdeel van de dagelijkse beroepspraktijk.<\/p>\n\n\n\n

Het goede is duur<\/h4>\n\n\n\n

Het goede doen lijkt vooral te bestaan in de niet-commerci\u00eble wereld: de overheid, de zorg, de kunst, musea, onderwijs, het geloof. Het kan alleen bestaan als geld verdienen geen doel is of rol speelt. Het is dus niet voor in de commerci\u00eble<\/em> wereld. Als je als bedrijf handelt vanuit een moreel kader kun je geld verdienen wel vergeten; het is te duur.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Mensen die ik sprak voelen bovenstaande heel helder, maar kunnen tegelijk niet duidelijk maken hoe je dan ethisch handelt. (Iets met oude filosofen en onmogelijke dilemma\u2019s en veel studie.) Het lijkt dat ze denken over iets mistigs en geen manier weten de mist te laten verdwijnen. Ze kunnen het niet beetpakken en concreet vertalen naar hun eigen praktijk.<\/p>\n\n\n\n

\n

En dat is best te verklaren; er is geen \u00e9\u00e9n waarheid, er zijn er meer. Een werknemer die werkt voor een bedrijf dat in handen is van aandeelhouders vindt winstoptimalisatie het goede. Hij voldoet aan de opdracht die hij kreeg. Een milieu-activist ziet misschien meer in het verlagen van productie van datzelfde bedrijf en dus in het verminderen van omzet en winst. Dat is de opdracht die hij heeft. Het goede doen kan tegengesteld zijn.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Is het belangrijk?<\/h3>\n\n\n\n

Over wat goed is zijn we het op veel terreinen best wel eens: We hebben de verklaring van de rechten van de mens, de Sustainable Development Goals en onze eigen grondwet. Veel religies zijn het eens over wat goed is, en veel opvoeders ook. <\/p>\n\n\n\n

Als mens weten we wat goed is, maar in het systeem gaat het vaak mis. <\/p>\n\n\n\n